{"id":1203,"date":"2019-05-01T15:43:46","date_gmt":"2019-05-01T13:43:46","guid":{"rendered":"https:\/\/www.avvocatopallanch.it\/?p=1203"},"modified":"2020-11-14T11:24:32","modified_gmt":"2020-11-14T10:24:32","slug":"insidia-stradale-guida-al-risarcimento-del-danno","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.avvocatopallanch.it\/?p=1203","title":{"rendered":"INSIDIA STRADALE &#8211; GUIDA AL RISARCIMENTO DEL DANNO."},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-family: Cambria, serif; color: #000000; font-size: 14pt;\">Quando circoliamo a piedi, in bicicletta oppure alla guida di un veicolo a motore la nostra prudenza non ci garantisce in modo assoluto di portare a casa la pelle.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Cambria, serif; color: #000000; font-size: 14pt;\">La nostra incolumit\u00e0 non \u00e8 solo nelle nostre mani, ma \u00e8 anche in quelle del soggetto che ha il dovere giuridico di custodire le strade su cui ci spostiamo.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Cambria, serif; color: #000000; font-size: 14pt;\">Questo soggetto, generalmente l\u2019ente proprietario della strada, ha il dovere di verificare che le strade non presentino anomalie pericolose per la sicurezza della circolazione e per la salute degli utenti.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Cambria, serif; color: #000000; font-size: 14pt;\">In caso di sinistro o di caduta causata da tali anomalie dovremo rivolgerci all\u2019ente custode della strada per ottenere il risarcimento del danno.<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p align=\"center\"><span style=\"font-family: Cambria, serif; color: #000000; font-size: 14pt;\"><b>Indice:<\/b><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Cambria, serif; color: #000000; font-size: 14pt;\">1. Che cos\u2019\u00e8 un\u2019insidia stradale?<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Cambria, serif; color: #000000; font-size: 14pt;\">2. Chi \u00e8 il soggetto responsabile delle condizioni della strada pubblica?<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Cambria, serif; color: #000000; font-size: 14pt;\">3. <span lang=\"it-IT\">C<\/span><span lang=\"it-IT\">he tipo di responsabilit\u00e0 grava sull\u2019ente pubblico?<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000; font-size: 14pt;\"><span style=\"font-family: Cambria, serif;\">4. Che cos\u2019\u00e8 il caso fortuito?<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000; font-size: 14pt;\"><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><em>5. Quando l\u2019ente pubblico risarcisce e quando no?<\/em><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000; font-size: 14pt;\"><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><em>6. Entro quanto tempo posso chiedere il risarcimento?<\/em><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"center\"><span style=\"font-family: Cambria, serif; color: #000000; font-size: 14pt;\"><b>1. CHE COS\u2019\u00c8 UN\u2019INSIDIA STRADALE?<\/b><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Cambria, serif; color: #000000; font-size: 14pt;\">Si tratta di qualsiasi anomalia presente sull\u2019area destinata al transito che sia potenzialmente lesiva. Che sia quindi idonea quindi ad arrecare un danno all\u2019utente medio.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Cambria, serif; color: #000000; font-size: 14pt;\">Esempi: una buca, una macchia d\u2019olio, un tombino aperto, un guardrail piegato, radici, pietre, ecc.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Cambria, serif; color: #000000; font-size: 14pt;\">Per dare luogo a risarcimento l\u2019insidia deve essere occulta, cio\u00e8 non visibile con l\u2019ordinaria diligenza.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: Cambria, serif; color: #000000; font-size: 14pt;\"><b>2. CHI \u00c8 IL SOGGETTO RESPONSABILE DELLE CONDIZIONI DELLA STRADA PUBBLICA?<\/b><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Cambria, serif; color: #000000; font-size: 14pt;\"><span lang=\"it-IT\">Il Codice della Strada (d.lgs. 285\/1992), all\u2019articolo 14 si occupa della questione, recitando come segue:<\/span><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #000000; font-size: 14pt;\">\u201c<span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"><i><b>Gli enti proprietari delle strade<\/b><\/i><\/span><span lang=\"it-IT\"><i>, allo scopo di garantire la sicurezza e la fluidit\u00e0 della circolazione, provvedono (\u2026) <\/i><\/span><span lang=\"it-IT\"><i><b>alla manutenzione<\/b><\/i><\/span><span lang=\"it-IT\"><i>, gestione e pulizia delle strade, delle loro pertinenze e arredo, nonch\u00e9 delle attrezzature, impianti e servizi\u201d<\/i><\/span><span lang=\"it-IT\">.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Cambria, serif; color: #000000; font-size: 14pt;\"><span lang=\"it-IT\">Quindi, se la strada \u00e8 comunale il soggetto <\/span><span lang=\"it-IT\">responsabile della sua manutenzione, gestione e pulizia sar\u00e0<\/span><span lang=\"it-IT\"> il Comune, se \u00e8 provinciale lo <\/span><span lang=\"it-IT\">sar\u00e0 <\/span><span lang=\"it-IT\">la Provincia, <\/span><span lang=\"it-IT\">e cos\u00ec via per Regioni e Stato.<\/span><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: Cambria, serif; color: #000000; font-size: 14pt;\"><b><span lang=\"it-IT\">3. <\/span><span lang=\"it-IT\">C<\/span><span lang=\"it-IT\">HE TIPO DI RESPONSABILIT\u00c0 GRAVA SULL\u2019ENTE PUBBLICO?<\/span><\/b><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000; font-size: 14pt;\"><span style=\"font-family: Cambria, serif;\">In tema di responsabilit\u00e0 degli enti pubblici in relazione a sinistri riconducibili alle condizioni della sede stradale la giurisprudenza \u00e8 ormai definitivamente addivenuta alla conclusione che il titolo da applicarsi sia quello della <b>responsabilit\u00e0 oggettiva da cose in custodia ex art. 2051 c.c.<\/b> e non pi\u00f9 (come riteneva la Suprema Corte sino a un decennio fa) la responsabilit\u00e0 da fatto illecito <i>ex<\/i> art 2043 c.c.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000; font-size: 14pt;\"><span style=\"font-family: Cambria, serif;\">Tale approdo giurisprudenziale viene tutto a vantaggio del danneggiato.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000; font-size: 14pt;\"><span style=\"font-family: Cambria, serif;\">La principale differenza tra i due titoli di responsabilit\u00e0 consiste principalmente nel diverso onere probatorio che grava in capo al danneggiato:<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000; font-size: 14pt;\"><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><b>a) <\/b><b>nel caso di <\/b><u><b>responsabilit\u00e0 aquiliana<\/b><\/u><b> <\/b>(quella di cui all\u2019art. 2043 c.c.) per ottenere il risarcimento \u00e8 necessario provare quanto segue:<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000; font-size: 14pt;\"><span style=\"font-family: Cambria, serif;\">1. i<u>l f<\/u><u>atto<\/u>: cio\u00e8 la presenza dell\u2019insidia (mediante foto o testimoni)<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000; font-size: 14pt;\"><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">2.<\/span><\/span> <span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">i<\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"><u>l d<\/u><\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"><u>anno<\/u><\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">: <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">che pu\u00f2 essere patrimoniale o non patrimoniale (mediante fatture di riparazioni, certificati medici, perizie <\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000; font-size: 14pt;\"><span style=\"font-family: Cambria, serif;\">3. <u>il n<\/u><u>esso eziologico<\/u>: anche detto nesso causale, consiste nel legame diretto che collega un fatto ad un altro, tale per cui il secondo fatto sia la conseguenza diretta e univoca del primo.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000; font-size: 14pt;\"><span style=\"font-family: Cambria, serif;\">4. <u>la colpa dell\u2019ente<\/u>: cio\u00e8 la prova che l\u2019evento dannoso sia rimproverabile all\u2019ente proprietario in ragione di una specifica violazione dell\u2019obbligo di diligenza, prudenza e perizia nella manutenzione.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000; font-size: 14pt;\"><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><b>b) <\/b><b>nel caso della <\/b><u><b>responsabilit\u00e0 oggettiva ex art. 2051 c.c.<\/b><\/u><b> <\/b>\u00e8 invece sufficiente la prova di:<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000; font-size: 14pt;\"><span style=\"font-family: Cambria, serif;\">1. fatto.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000; font-size: 14pt;\"><span style=\"font-family: Cambria, serif;\">2. danno.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000; font-size: 14pt;\"><span style=\"font-family: Cambria, serif;\">3. nesso eziologico.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000; font-size: 14pt;\"><span style=\"font-family: Cambria, serif;\">Non si guarda quindi alla colpa: l\u2019ente pubblico sar\u00e0 tenuto al risarcimento del danno semplicemente in ragione del nesso eziologico tra fatto e danno.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000; font-size: 14pt;\"><span style=\"font-family: Cambria, serif;\">La regola \u00e8 questa: c\u2019\u00e8 il danno (il fatto, cio\u00e8 l\u2019insidia)? Il danno \u00e8 derivato da una insidia (nesso eziologico)? Bene: allora l\u2019ente risarcisce.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000; font-size: 14pt;\"><span style=\"font-family: Cambria, serif;\">Esempio concreto: c\u2019era una buca (il fatto, cio\u00e8 l\u2019insidia)? Ti sei fatto male cadendo nella buca (nesso eziologico)? Bene: allora l\u2019ente risarcisce.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000; font-size: 14pt;\"><span style=\"font-family: Cambria, serif;\">C\u2019\u00e8 per\u00f2 una clausola di salvaguardia per l\u2019Ente pubblico: questi potr\u00e0 astenersi dal risarcire il danno qualora sia in grado di provare che l\u2019evento si sia verificato per <b>CASO FORTUITO<\/b>.<\/span><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\" align=\"justify\"><span style=\"color: #000000; font-size: 14pt;\"><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><b>4. CHE COS\u2019\u00c8 IL CASO FORTUITO?<\/b><\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Cambria, serif; color: #000000; font-size: 14pt;\"><span lang=\"it-IT\">La Corte di Cassazione ne ha offerto varie defini<\/span><span lang=\"it-IT\">zioni.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000; font-size: 14pt;\"><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">Vi propongo questa<\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">: <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">il caso fortuito \u00e8 <\/span><\/span><em><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">da \u201c<\/span><\/span><\/em><em><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"><i>identificarsi nell\u2019ipotesi in cui l\u2019evento dannoso sia stato determinato da <\/i><\/span><\/span><\/em><em><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"><i><u>cause estrinseche<\/u><\/i><\/span><\/span><\/em><em><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"><i> ed <\/i><\/span><\/span><\/em><em><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"><i><u>estemporanee<\/u><\/i><\/span><\/span><\/em><em><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"><i> causate da terzi ovvero in quella in cui l\u2019evento abbia gi\u00e0 esplicato la propria potenzialit\u00e0 offensiva prima che fosse <\/i><\/span><\/span><\/em><em><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"><i><u>ragionevolmente esigibile l\u2019intervento riparatore<\/u><\/i><\/span><\/span><\/em><em><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"><i> del custode, essendo in entrambe le fattispecie inesigibile un tempestivo intervento manutentivo ad opera del custode\u201d <\/i><\/span><\/span><\/em><em><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">(Cass. Civ. n. 6703\/2018)<\/span><\/span><\/em><em><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"><i>.<\/i><\/span><\/span><\/em><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000; font-size: 14pt;\"><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">Ora, appare evidente come la partita risarcitoria ogni volta si gioc<\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">hi<\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"> su questo punto.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000; font-size: 14pt;\"><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">L\u2019<\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">e<\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">nte <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">p<\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">ubblico chiamato a rispondere dei danni cagionati a causa dell\u2019insidia stradale prover\u00e0 a difendersi affermando che il fatto si \u00e8 verificato per caso fortuito.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000; font-size: 14pt;\"><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">Di seguito quindi vi propongo una serie di casi in cui \u00e8 stata ritenuta sussistente la responsabilit\u00e0 dell\u2019ente ed altri in cui \u00e8 invece \u00e8 stato riconosciuto il caso fortuito (quindi niente risarcimento).<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #000000; font-size: 14pt;\"><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"><b>5. <\/b><\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"><b>QUANDO L\u2019ENTE PUBBLICO RISARCISCE E QUANDO NO?<\/b><\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\" align=\"justify\"><span style=\"color: #000000; font-size: 14pt;\"><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"><b>a)<\/b><\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"><b> Le <\/b><\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"><b>visibilit\u00e0<\/b><\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"><b> dell\u2019<\/b><\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"><b>insidia<\/b><\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"><b>.<\/b><\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"left\"><span style=\"color: #000000; font-size: 14pt;\"><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">Se l\u2019<\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">insidia<\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"> \u00e8 molto visibile \u2013 a causa delle sue dimensioni o della grande visibilit\u00e0 <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">nel tratto di strada interessato<\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"> \u2013 la tendenza \u00e8 quella di escludere la responsabilit\u00e0 dell\u2019ente pubblico. La <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">responsabilit\u00e0<\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"> in questo caso viene addossata <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">tutta <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">all\u2019utente, il quale non si \u00e8 accorto dell\u2019anomalia perch\u00e9 non prestava la dovuta attenzione. In altri termini: se l\u2019anomalia (la buca, il masso, ecc.) \u00e8 molto visibile, non \u00e8 una insidia. <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">Tecnicamente si dice che la condotta colposa dell\u2019utente ha interrotto il nesso causale.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000; font-size: 14pt;\"><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">La giurisprudenza \u2013 a tal proposito \u2013 ha <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">spesso <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">affrontato il tema del danneggiato che si avventur<\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">i<\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"> in una strada in stato di <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"><u>palese dissesto<\/u><\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">: in questo caso, coerentemente con quanto sopra detto <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">in tema di visibilit\u00e0 dell\u2019insidia<\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">, i danni che <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">derivino da una caduta<\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"> non s<\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">ono ritenuti risarcibili in quanto <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">l\u2019utente <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">che <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">abbia <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">deciso di <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">impegnare<\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"> tale strada nonostante le <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">evidenti <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">condizioni di dissesto agisca a proprio<\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"> rischio e pericolo.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\" align=\"justify\"><span style=\"color: #000000; font-size: 14pt;\"><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"><b>b)<\/b><\/span><\/span><b> <\/b><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"><b>La dimensione dell\u2019insidia.<\/b><\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000; font-size: 14pt;\"><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">Prendiamo ad esempio una buca presente sulla carreggiata o sul marciapiede: pi\u00f9 questa sar\u00e0 piccola e meno sar\u00e0 visibile. Tuttavia, con il diminuire delle sue dimensioni, ne diminuisce anche la caratteristica di insidiosit\u00e0. Cio\u00e8, ancora una volta, si tende ad escludere la responsabilit\u00e0 dell\u2019ente pubblico per quelle cadute degli utenti in anomalie di dimensioni cos\u00ec piccole (es. un minuscolo avvallamento o una piccola radice che spunta dall\u2019asfalto) da far cadere solo un pedone particolarmente distratto. <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">Anche in questo caso, la <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">condotta colposa <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">(perch\u00e9 distratta) <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">dell\u2019utente <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">avr\u00e0<\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"> interrotto il nesso causale.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\" align=\"justify\"><span style=\"color: #000000; font-size: 14pt;\"><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"><b>c) Il lasso di tempo tra la formazione dell\u2019insidia ed il danno.<\/b><\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000; font-size: 14pt;\"><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">Prendiamo il caso di un\u2019insidia causata da un potente <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">ed improvviso <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">acquazzone, il quale abbia <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">provocato una frana con caduta di massi sulla carreggiata<\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">. Magari in prossimit\u00e0 di una curva. L\u2019anomalia, in questo caso, costituisce certamente una insidia per l\u2019automobilista.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000; font-size: 14pt;\"><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">Tuttavia la responsabilit\u00e0 dell\u2019ente pubblico insorger\u00e0 solo laddove lo stess<\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">o<\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"> abbia avuto il tempo <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">materiale<\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"> di ottemperare l\u2019obbligo manutentivo di cui all\u2019art. 14 del Codice della Strada.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000; font-size: 14pt;\"><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">Insomma: solo se l\u2019evento dannoso (il sinistro) interviene pochi minuti dopo la <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">caduta dei massi<\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"> l\u2019ente potr\u00e0 invocare il caso fortuito, <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">il quale <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">consist<\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">e<\/span><\/span> <span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">quindi <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">nell\u2019assoluta impossibilit\u00e0 di adoperarsi <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">tempestivamente <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">per rimuovere l\u2019insidia dalla strada. Se invece l\u2019ente omette di rimuovere l\u2019insidia <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">o quantomeno di segnalarla mediante cartello <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">per un consistente periodo di tempo (ad es. un mese), allora certamente non potr\u00e0 invocare il caso fortuito: dovr\u00e0 risarcire il danno.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\" align=\"justify\"><span style=\"color: #000000; font-size: 14pt;\"><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"><b>d) <\/b><\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"><b>La <\/b><\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"><b>concreta conoscenza <\/b><\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"><b>dell\u2019insidia.<\/b><\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000; font-size: 14pt;\"><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">Abbiamo appena visto che s<\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">e l\u2019insidia \u00e8 presente da <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">mesi o addirittura <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">da <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">anni <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">su uno specifico tratto di strada, certamente il comune non potr\u00e0 invocare il caso fortuito per andare esente da responsabilit\u00e0. <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">Tuttavia se l\u2019ente riuscir\u00e0 a dimostrare che il danneggiato era perfettamente a conoscenza dell\u2019esistenza dell\u2019insidia <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">da <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">prima del sinistro (in quanto ad esempio l\u2019insidia si trova sotto casa del danneggiato!) allora potr\u00e0 riuscire ad andare esente da responsabilit\u00e0. Se il danneggiato era a conoscenza dell\u2019anomalia, semplicemente, non si tratta di insidia. Anche in questo caso, quindi, <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">la <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">condotta colposa <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">(perch\u00e9 distratta) <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">dell\u2019utente interro<\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">mperebbe<\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"> il nesso causale.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\" align=\"justify\"><span style=\"color: #000000; font-size: 14pt;\"><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"><b>e)<\/b><\/span><\/span><b> <\/b><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"><b>L<\/b><\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"><b>a colpa del danneggiato.<\/b><\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000; font-size: 14pt;\"><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">Precisa la Suprema Corte che <\/span><\/span><em><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">\u201cElide il nesso di causalit\u00e0 tra la cosa e l\u2019evento soltanto una condotta della vittima che rivesta il carattere di una <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"><b>peculiare imprevedibilit\u00e0<\/b><\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"> e con caratteristiche tali che esse si debbano ritenere <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"><u>eccezionali<\/u><\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"> e cio\u00e8 <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"><u>manifestamente estranee ad una sequenza causale ordinaria o \u201cnormale\u201d<\/u><\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">, corrispondente allo sviluppo potenzialmente possibile in un contesto dato secondo l\u2019id quod plerumque accidit\u201d<\/span><\/span><\/em><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"> (Cass. Civ. Del 29 luglio 2016 n. 15761\/2016).<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000; font-size: 14pt;\"><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">La Cassazione, nell\u2019estratto di sentenza che ho scelto per spiegare il concetto, ci conferma che il comportamento anomalo del danneggiato esclude il nesso di causalit\u00e0 (vedi sopra, par. 3).<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000; font-size: 14pt;\"><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">Ci\u00f2 significa che solo l\u2019utente della strada che si attenga alle ordinarie regole di diligenza, prudenza e perizia potr\u00e0 <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">riconoscere nell\u2019insidia la causa del proprio danno.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000; font-size: 14pt;\"><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">I<\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">l d<\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">a<\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">nneggiato che sia, ad esempio, scivolato su una macchio d\u2019olio oppure caduto in una buca guidando senza fari oppure procedendo a velocit\u00e0 pericolosa, allora dovr\u00e0 riconoscere esclusivamente nella propria imprudenza la causa del danno subito.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000; font-size: 14pt;\"><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">Ins<\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">omma: chi \u00e8 causa del suo mal\u2026<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\" align=\"justify\"><span style=\"color: #000000; font-size: 14pt;\"><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\"><b>6. ENTRO QUANTO TEMPO POSSO CHIEDERE IL RISARCIMENTO?<\/b><\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000; font-size: 14pt;\"><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">L\u2019azione deve <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">si prescrive in <\/span><\/span><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">5 anni dal giorno in cui il fatto si \u00e8 verificato.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000; font-size: 14pt;\"><span style=\"font-family: Cambria, serif;\"><span lang=\"it-IT\">Tale termine pu\u00f2 essere interrotto con una lettera raccomandata di costituzione in mora.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\" align=\"justify\">&#8212;<\/p>\n<p align=\"justify\"><strong>ASCOLTA L&#8217;INTERVISTA DELL&#8217;AVV. PALLANCH\u00a0<\/strong><strong>ALLA TRASMISSIONE &#8220;ANDATA E RITORNO&#8221; RAI 1 CLICCANDO SUL SEGUENTE<span style=\"font-size: 14pt;\"> <a href=\"https:\/\/www.avvocatopallanch.it\/?p=1214\">LINK<\/a><\/span><\/strong><\/p>\n<p align=\"justify\">\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Quando circoliamo a piedi, in bicicletta oppure alla guida di <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1206,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[5],"tags":[56,57,55,53,31,54],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.avvocatopallanch.it\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1203"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.avvocatopallanch.it\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.avvocatopallanch.it\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.avvocatopallanch.it\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.avvocatopallanch.it\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1203"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.avvocatopallanch.it\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1203\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1400,"href":"https:\/\/www.avvocatopallanch.it\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1203\/revisions\/1400"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.avvocatopallanch.it\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1206"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.avvocatopallanch.it\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1203"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.avvocatopallanch.it\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1203"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.avvocatopallanch.it\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1203"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}